Odparowanie pofermentu: jak wyparka próżniowa i MVR zmniejszają objętość frakcji ciekłej

Wyparka do pofermentu odparowuje wodę z frakcji ciekłej pofermentu lub gnojowicy. Pozostaje koncentrat bogaty w składniki pokarmowe. Wyparka próżniowa (DV) zasilana ciepłem odpadowym zmniejsza objętość o około dwie trzecie, a elektryczna MVR nawet o 90 % przy rzadkich frakcjach ciekłych do 2,2 % suchej masy. Azot odzyskujemy osobno jako roztwór siarczanu amonu (ASL) lub, na zapytanie, jako wodę amoniakalną.
Poniżej wyjaśniamy, który poferment i którą gnojowicę można odparować, jak wybrać między DV a MVR, co powstaje w instalacji i co zmierzyliśmy w codziennej eksploatacji.

Który poferment i którą gnojowicę można odparować?
Do wyparki nie trafia surowy poferment ani surowa gnojowica, tylko frakcja ciekła po separacji na frakcję stałą i ciekłą. Odparowanie surowego materiału w większości przypadków nie ma sensu.
Decydują dwie granice:
Sucha masa (s.m.) w surowcu. Wyparka DV przyjmuje frakcję ciekłą do 4,5 % s.m., MVR rzadkie frakcje ciekłe do 2,2 % s.m. Jeśli frakcja jest gęstsza, drugi stopień separacji najpierw obniża zawartość suchej masy.
Chlorki w koncentracie. Chlorki zagęszczają się razem ze składnikami pokarmowymi. Przy stopniu zagęszczenia 1:10 z 1000 mg/l w surowcu powstaje w koncentracie obliczeniowo 10 000 mg/l. Do 15 000 mg/l chlorków w koncentracie zagęszczamy poferment w wyparce DV w niskiej temperaturze. Powyżej tej wartości i poniżej 30 000 mg/l stosujemy wyparki MVR z materiałów o wysokiej odporności na korozję.
Jak bardzo można zagęścić medium, zależy od chlorków, lepkości i osadów. Rzadkie frakcje ciekłe, na przykład filtrat po flokulacji lub frakcja ciekła gnojowicy świńskiej, osiągnęły w testach laboratoryjnych stopień zagęszczenia od 1:10 do 1:15. W instalacji referencyjnej w zachodnich Niemczech, która przetwarza poferment z odpadów spożywczych, stopień zagęszczenia wynosi w eksploatacji około 1:3, czyli z około 3 m³ frakcji ciekłej powstaje około 1 m³ koncentratu.
Gnojowica
Gnojowicę bydlęcą i świńską przetwarzamy tak samo jak poferment: najpierw separacja, potem frakcja ciekła trafia do wyparki. Gdy gnojowica jest fermentowana w biogazowni, powstaje poferment, więc te same zasady dotyczą obu.
Frakcja ciekła gnojowicy świńskiej może być rzadka. W testach laboratoryjnych osiągnęła stopień zagęszczenia od 1:10 do 1:15, a przy rzadkich frakcjach ciekłych do 2,2 % s.m. elektryczna MVR zmniejsza objętość nawet o 90 %. Dlatego MVR dobrze pasuje do gnojowicy w lokalizacjach bez ciepła odpadowego. Gęstsze frakcje ciekłe do 4,5 % s.m. trafiają do DV.
W przypadku gnojowicy amoniak ma podwójne znaczenie: podczas magazynowania i rozlewania ulatnia się do powietrza, a jednocześnie jest cennym składnikiem pokarmowym. W wyparce jest odzyskiwany jako roztwór siarczanu amonu (ASL). Ponieważ azot pochodzi z nawozów naturalnych, taki ASL może zostać uznany za nawóz RENURE, o ile spełnione są kryteria jakościowe i dane państwo członkowskie dopuszcza RENURE.
Wyparka próżniowa (DV) czy MVR: decyduje dostępność ciepła na miejscu
Termiczna wyparka próżniowa (DV). DV odparowuje frakcję ciekłą pod próżnią, w niskiej temperaturze, i jest zasilana ciepłem, na przykład ciepłem odpadowym z agregatu kogeneracyjnego, przy temperaturze zasilania od 65 do 85 °C. Jest wielostopniowa: opary z jednego stopnia ogrzewają następny. Czterostopniowa DV4000 jest zaprojektowana na 4,3 litra destylatu na kWh ciepła. W instalacji referencyjnej w Szwajcarii wytwarzała w 2026 roku przy pełnym obciążeniu od 4,5 do 4,7 l/kWh.
Elektryczna MVR (mechaniczna rekompresja oparów). Sprężarka podnosi ciśnienie i temperaturę oparów, aby ponownie ogrzewały wyparkę. MVR pracuje na prąd, pod ciśnieniem atmosferycznym, i wytwarza 22,5 litra destylatu na kWh energii elektrycznej (wartość zmierzona dla całej instalacji). To około 44 kWh energii elektrycznej na m³ destylatu.
Zasada jest prosta:
Jest ciepło odpadowe i frakcja ciekła do 4,5 % s.m.: DV.
Brak ciepła odpadowego, na przykład w biometanowni bez agregatu kogeneracyjnego, i rzadka frakcja ciekła do 2,2 % s.m.: MVR.
Brak ciepła odpadowego i gęstsza frakcja ciekła do 4,5 % s.m.: seria DV z pompą ciepła.
Porównując oferty, warto sprawdzić, do czego odnosi się jednostkowe zapotrzebowanie na energię. Jedni podają kWh na tonę odparowanej wody, inni kWh na m³ surowca; jedni mają na myśli ciepło, inni energię elektryczną.
Co powstaje w wyparce do pofermentu?
Koncentrat. Pozostają w nim fosfor, potas i azot organiczny, w znacznie mniejszej objętości. To zmniejsza potrzebną pojemność magazynową, liczbę transportów i nakłady na rozlewanie.
Roztwór siarczanu amonu (ASL). Amoniak odparowuje razem z oparami. W płuczce oparów kwas siarkowy wiąże go jako ASL, zanim opary się skroplą. Kwas styka się tylko z oparami, a sam poferment pozostaje wolny od kwasu. To co innego niż zakwaszanie pofermentu, przy którym kwas dodaje się do całej masy. Jeśli azot pochodzi z nawozów naturalnych, spełnione są kryteria jakościowe i dane państwo członkowskie dopuszcza RENURE, ASL może zostać uznany za nawóz RENURE. Na zapytanie azot można zamiast tego odzyskać jako wodę amoniakalną (20 do 25 % masowych NH3), bez kwasu siarkowego.
Destylat. Skroplone opary. Nie jest to po prostu czysta woda. To, czy można go ponownie wykorzystać lub odprowadzić, zależy od doczyszczania, które dobiera się do pozwolenia. Dwie pracujące instalacje odprowadzające destylat do wód stosują w tym celu doczyszczanie biologiczne.
Wartości zmierzone w codziennej eksploatacji
Publikujemy wartości zmierzone obok wartości projektowych. Z naszych instalacji referencyjnych:
Około 40 m³ destylatu w pełnym dniu pracy. Czterostopniowa DV4000 w instalacji referencyjnej w Szwajcarii potrzebuje do tego około 350 kW ciepła. Trzystopniowa linia w instalacji referencyjnej w zachodnich Niemczech potrzebuje na podobną ilość około 490 kW ciepła.
Praca bez personelu na miejscu. W instalacji referencyjnej w zachodnich Niemczech, która przetwarza poferment z odpadów spożywczych, ponad połowa destylatu w sezonie 2023/24 powstała w nocy i w weekendy, gdy nikogo nie było na miejscu. Instalacja jest monitorowana zdalnie.
Tryb czuwania przy braku ciepła. Gdy chwilowo brakuje ciepła, linia DV czeka w trybie czuwania, zwykle od 60 do 90 minut, i odparowuje dalej, gdy tylko ciepło wróci. Po przerwach do ośmiu godzin odparowuje ponownie średnio po około 70 minutach. Dzięki temu wyparka może dostosować się do elastycznego harmonogramu pracy agregatu kogeneracyjnego.
Mycie. Linie DV w instalacji referencyjnej w zachodnich Niemczech są myte chemicznie (CIP) co 240 godzin pracy, czyli mniej więcej co dwa tygodnie.
Pełne dane wraz z opisem, jak je liczymy, znajdą Państwo na stronie Dane eksploatacyjne i wyniki pomiarów.
Koszty eksploatacji na m³ surowca
Koszty eksploatacji podajemy na m³ surowca, czyli na m³ frakcji ciekłej wpływającej do instalacji. W przeliczeniu na destylat ta sama instalacja wyglądałaby drożej, ponieważ destylat to tylko część surowca.
Wartości orientacyjne: DV od 5,50 € za m³ surowca, MVR od 8 € za m³ surowca. Wartość dla konkretnej instalacji obliczamy w koncepcji ramowej.
Test przed inwestycją
Zanim złożymy wiążącą ofertę, odparowujemy próbkę Państwa medium w naszym laboratorium. Test na 2 litrach pokazuje, jaki stopień zagęszczenia pozwala osiągnąć Państwa medium, jakiego materiału potrzebuje wyparka i czy separacja przed wyparką jest wystarczająca. Przeprowadziliśmy dziesiątki takich testów, a w kilku z nich odradziliśmy odparowanie lub ograniczyliśmy stopień zagęszczenia.
Dla rzadkich frakcji ciekłych do 2,2 % s.m. nasza instalacja testowa MVR pozwala dodatkowo na pracę ciągłą u Państwa na miejscu.
--> Jakiej pojemności magazynowej potrzebują poferment i gnojowica oraz jak zmniejszyć ich objętość: Digestate and slurry storage capacity (artykuł w języku angielskim)
Najczęstsze pytania
Czy wyparka do pofermentu potrzebuje ciepła odpadowego?
Nie. DV wykorzystuje ciepło odpadowe, MVR pracuje na prąd. MVR nadaje się do rzadkich frakcji ciekłych do 2,2 % s.m., a dla gęstszych frakcji ciekłych bez ciepła odpadowego jest seria DV z pompą ciepła.
Czy oprócz pofermentu można odparować także gnojowicę?
Tak. Frakcję ciekłą gnojowicy po separacji w dekanterze lub separatorze odparowuje się tak samo jak frakcję ciekłą pofermentu. Rzadka frakcja ciekła gnojowicy świńskiej osiągnęła w testach laboratoryjnych stopień zagęszczenia od 1:10 do 1:15; przy zawartości do 2,2 % s.m. nadaje się do niej elektryczna MVR.
Jak gęsty może być poferment lub gnojowica?
Wyparka przyjmuje frakcję ciekłą po separacji: do 4,5 % s.m. w przypadku DV i do 2,2 % s.m. w przypadku MVR. Test laboratoryjny pokazuje, czy Państwa frakcja ciekła się nadaje.
Czy destylat to czysta woda?
Niekoniecznie. Destylat nadal zawiera ładunek resztkowy; oczekiwana zawartość N-NH4 wynosi poniżej 30 mg/l. Jeśli ma być odprowadzany do wód, doczyszczanie za wyparką dobiera się do pozwolenia wodnoprawnego.
Kiedy lepszym wyborem jest odwrócona osmoza?
To zależy od ilości, medium i dostępnego ciepła. Mniej więcej powyżej 200 000 m³ pofermentu rocznie odwrócona osmoza może być właściwym wyborem, a jej koncentrat można odparować. Porównanie obu metod: Evaporation or reverse osmosis for liquid digestate (artykuł w języku angielskim).
Jak duża musi być instalacja?
Nie ma dolnej granicy. Jedna linia DV4000 przyjmuje do około 100 m³ surowca dziennie (około 34 000 m³ rocznie). Jeden moduł MVR przyjmuje do 4 m³/h surowca (około 32 000 m³ rocznie). Kilka linii lub modułów pracujących równolegle obsługuje ponad 150 000 m³ surowca rocznie.
Pojęcia takie jak stopień zagęszczenia, chlorki w koncentracie czy jednostkowe zapotrzebowanie na energię wyjaśniamy w naszym słowniku. Dane techniczne serii DV i MVR: Wyparki próżniowe (DV) i MVR.
--> Jak działają wyparki DV i MVR: Technologia
--> Własne dane i dobór odpowiedniej wyparki: Kalkulator wyparek
--> Prosimy przesłać nam ilości: Kontakt
Źródła
O autorze: Heinrich Koik, partner handlowy w Polsce, MKR Cleanwater. Heinrich Koik jest niezależnym doradcą w zakresie uzdatniania wody i oczyszczania ścieków z siedzibą w Opolu i reprezentuje MKR Cleanwater w Polsce. Od 2006 roku pracuje w sprzedaży technicznej w Polsce i we wschodnich Niemczech, w tym przez kilka lat w obszarze destylacji próżniowej ścieków przemysłowych. Mówi po polsku i po niemiecku. Profil na LinkedIn
Komentarze